Dat valse stukken een ‘no go’ zijn is algemeen bekend. Iedere belastingadviseur en accountant zal ernaar streven om op een zo goed mogelijke wijze diens cliënten op fiscaal vlak te adviseren. Van belang is echter om te weten dat een (strafrechtelijk) ongeluk in een klein hoekje zit, bijvoorbeeld ten aanzien van valsheid in geschrifte.

Documenten dienen naar waarheid te worden opgemaakt.[1] Van hetgeen daarin is opgenomen dient immers (door derden) te kunnen worden uitgegaan. Daarbij zijn documenten als facturen en (lenings-)overeenkomsten tevens van belang voor het voeren van een deugdelijke administratie, wat met betrekking tot fiscale verplichtingen vervolgens weer een (belangrijke) rol speelt.[2]

Antedateren

Een in de praktijk veel voorkomend geval van valsheid in geschrifte is het antedateren van stukken. Dit kan op het eerste oog een onschuldige handeling zijn. Denk bijvoorbeeld aan het geval dat er een lening is verstrekt op 1 januari 2020, maar de leningsovereenkomst wordt pas na vragen van de inspecteur in januari 2024 door partijen opgesteld. Bij de ondertekening van de leningsovereenkomst wordt vervolgens als datum 1 januari 2020 opgeschreven. Valsheid in geschrifte? Ja, zo oordeelde Hof Den Bosch dat “ook het alleen antedateren valsheid in geschrift oplevert nu daarmee onmiskenbaar de indruk wordt gewekt dat het betreffende stuk is opgesteld en ondertekend op de tot uitdrukking gebrachte datum en daarmee een weergave inhoudt van hetgeen op die datum is overeengekomen c.q. verklaard.[3] In het genoemde voorbeeld kan een strafbaar verwijt evenwel worden voorkomen door de eerder overeengekomen afspraken per heden vast te leggen. Oftewel, in de leningsovereenkomst kan worden vermeld dat per 1 januari 2020 een lening is verstrekt, maar bij de datum van ondertekening dient dan de dag van ondertekening in januari 2024 te worden vermeld.

(On)juiste omschrijving facturen

Het hanteren van de juiste datum van het opmaken van een document geldt natuurlijk eveneens bij facturen. Vanzelfsprekend dient op de factuur ook een juiste omschrijving van de verrichte werkzaamheden en/of dienst te worden opgenomen. Relevant is in dat kader een uitspraak van Hof Den Haag van 24 november 2023.[4] In die zaak werd een onderneming die zich bezighield met advisering op het gebied van risicomanagement en treasury-management, ervan verdacht 24 valse facturen te hebben opgesteld. Daarin zou ten onrechte werk in rekening zijn gebracht onder de noemer “bemiddeling financiering” terwijl van dergelijke werkzaamheden geen sprake zou zijn geweest. Het hof veegde deze verwijten echter van tafel en oordeelde dat er wel in enige mate zou zijn bemiddeld door de onderneming. Ten aanzien van de vermeende valsheid van de facturen overwoog het hof voorts:

“Dat de bedragen die daarmee gemoeid waren niet in een redelijke verhouding staan tot de verrichte diensten en dat die bedragen werden overgemaakt in het kader van een afspraak om de dankzij de bemiddeling gerealiseerde omzet te delen, maakt die facturen daarmee nog niet vals.”

Het hof lijkt daarmee te willen zeggen dat hoewel de in rekening gebrachte bedragen wellicht aan de hoge kant waren, dit de onderliggende factuur niet vals maakt zolang deze bedragen ‘gewoon’ betaald zijn. De facturen zijn daarmee dus nog steeds waarheidsgetrouw. Het tegenovergestelde werd geoordeeld over de door een voormalig vooraanstaand fiscalist en partner van een groot belastingadvieskantoor opgestelde facturen.[5] Daarin was volgens Hof Den Bosch namelijk ten onrechte de suggestie gewekt dat de geleverde diensten bestonden uit hoogwaardige fiscale en/of juridische advisering, terwijl er in werkelijkheid voor het overgrote deel vergoedingen voor bestuurswerkzaamheden en operationele werkzaamheden ten behoeve van de stichtingen in rekening werden gebracht.

Het gebruik van valse geschriften

Valsheid in geschrifte kent twee vormen. Naast de strafbaarstelling van het valselijk opmaken van een geschrift (art. 225, eerste lid Sr) waar de voorgaande uitspraken betrekking op hadden, levert het gebruiken van een vals geschrift ook een strafrechtelijk verwijt op (art. 225, tweede lid Sr). Hof Den Bosch lichtte het ‘gebruik’ van een vals geschrift recent nog als volgt toe:

“Van gebruik maken van een vals of vervalst geschrift als ware het echt en onvervalst, in de zin van voormelde bepaling, kan alleen worden gesproken indien het geschrift zelf, als middel tot misleiding, tegenover derden wordt gebruikt.”[6]

Het verstrekken van valse stukken aan de Belastingdienst – of aan de curator zoals in de betreffende zaak het geval was – kan in de regel dus ook een strafrechtelijk verwijt opleveren.

Een verdachte die werd verweten een valse creditfactuur te hebben opgenomen in de bedrijfsadministratie kwam recent met de schrik vrij. De Officier van Justitie had artikel 225, tweede lid Sr tenlastegelegd (het gebruiken) en niet artikel 225, eerste lid Sr (het opmaken). Nu de valse creditfactuur niet gebruikt was ten overstaande van een derde kwam het hof tot het oordeel dat geen sprake was van ‘gebruik’ en kwam het tot een vrijspraak. Als de Officier van Justitie het opmaken ook (subsidiair) tenlastegelegd had dan was de zaak wellicht anders afgelopen. De Hoge Raad heeft namelijk al in 1993 geoordeeld dat de bedrijfsadministratie kwalificeert als geschrift en dat als daar valse facturen in worden opgenomen, de bedrijfsadministratie in de regel wordt vervalst in de zin van artikel 225, eerste lid Sr.[7]

Weliswaar een goede uitkomst voor de verdachte in kwestie, maar dat laat onverlet dat om te voorkomen dat per abuis valse stukken worden opgesteld of verstrekt de nodige zorgvuldigheid in acht genomen dient te worden.

[1] Art. 225 Sr.

[2] Zo volgen uit artikel 52, eerste lid AWR de administratieplicht, de bewaarplicht en de medewerkingsverplichting.

[3] Hof Den Bosch 10 december 2020, ECLI:NL:GHSHE:2020:3948.

[4] Hof Den Haag 24 november 2023, ECLI:NL:GHDHA:2023:2319.

[5] Zie o.a. Hof Den Bosch 30 augustus 2022, ECLI:NL:GHSHE:2022:2990.

[6] Hof Den Bosch 21 november 2023, ECLI:NL:GHSHE:2023:3893.

[7] HR 1 november 1993, ECLI:NL:PHR:1993:AB815.